پشت درهای دانشگاه چه میگذرد؟
دانشگاه علامه طباطبائی تمام کلاسها در همه مقاطع تحصیلی را از ۲۵ بهمن حضوری برگزار میکند و امور خوابگاهی و تغذیه طبق برنامه اجرا خواهد شد. همچنین، دانشگاه شهید بهشتی آموزش تمامی مقاطع را حضوری اعلام کرده و با وجود امکان برگزاری چهار هفته کلاس به صورت مجازی برای جبران محدودیتها، تاکید کرده است که آموزش از ابتدای ترم جدید حضوری ادامه خواهد داشت. با این وجود هنوز تکلیف تعدادی از دانشگاهها مشخص نیست.
فرارو- کلاسها و صندلیها تقریبا پر و خالیاند. همچنان اگر امتحانی برگزار شود، دانشجویان زیر نگاههای دقیق ناظران، باید بلافاصله از دانشگاه خارج شوند. آنان از شدت گرفتن تنشها، تحریم امتحانات و احضار به مراجع قضایی سخن میگویند و در این فضای خالی، سایه ابهام بر سر ترم پیشرو سنگینی میکند.
به گزارش فرارو، هشتم بهمن ماه بود که دانشجویان با راه اندازی کارزار برگزاری حضوری کلاسهای دانشگاه در نیمسال دوم تحصیلی را درخواست داشتند که دیگر مجازی شدن کلاسها خاتمه یابد؛ تا لحظه تنظیم این گزارش نیز حدود ۳۴۳۰۵ نفر آن را امضا کردهاند. هزاران استاد و دانشجویی که باور دارند ترم بهار با ناترازی انرژی، برودت هوا و آلودگی طرف نخواهند بود. حالا برخی از دانشگاهها اعلام کردهاند که کلاسها حضوری است و برخی دیگر از دانشگاهها خبر از احتمال تعطیلی دانشگاه تا فروردین سال آینده دارند؛ مساله مهم جدای از کیفیت آموزشی که در این کارزار نیز به آن اشاره شده، بحث خاموش شدن صدای دانشجو در فضای پرالتهاب اجتماعی است؛ دانشجویان و اساتید منتقد تناقض گفتاری و رفتاری دولت هستند؛ آنان میپرسند: «مگر اصلاح وضعیت دانشگاه یکی از معدود وعدههایی نبود که پزشکیان در جریان انتخابات ۱۴۰۳ مطرح کرد؟»
کدام دانشگاهها حضوری شدند؟
از روز دوشنبه ۲۰ بهمن، چند دانشگاه تهران نحوه برگزاری کلاسهای نیمسال دوم سال تحصیلی ۱۴۰۴-۱۴۰۵ را اعلام کردند. دانشگاه الزهرا کلاسهای کارشناسی را از ۲۵ تا ۳۰ بهمن به صورت آنلاین برگزار میکند و مقاطع تحصیلات تکمیلی حضوری ادامه مییابد.
در مقابل، دانشگاه علامه طباطبائی تمام کلاسها در همه مقاطع تحصیلی را از ۲۵ بهمن حضوری برگزار میکند و امور خوابگاهی و تغذیه طبق برنامه اجرا خواهد شد. همچنین، دانشگاه شهید بهشتی آموزش تمامی مقاطع را حضوری اعلام کرده و با وجود امکان برگزاری چهار هفته کلاس به صورت مجازی برای جبران محدودیتها، تاکید کرده است که آموزش از ابتدای ترم جدید حضوری ادامه خواهد داشت.
خبری از دانش گاه نیست!
ساعت ۱۱ صبح است. ورود افراد غیردانشجو به دانشگاه بهسختی ممکن میشود و عوبور از گیت و حراست، بدون همراهی یک دانشجو تقریبا ناممکن است. محوطه خلوت است؛ آنقدر خلوت که سکوتش بیش از هر توضیحی حرف میزند. سلف دانشگاه هم نیمهتعطیل به نظر میرسد؛ نه بوی غذا میآید و نه صفی دیده میشود.
مراد، دانشجوی دانشگاه هنر، در گوشه حیاط کوچک دانشگاه هنر با آن دیواری گرافیتی کار شدهاش که روحیه بچهها را نشان میدهد به خبرنگار فرارو میگوید: «از مدیرگروه درباره حضوری شدن کلاسهای ترم بعد پرسیدم. ظاهرا برای بچههای کارشناسی مجازی شدن جدی شده و حداقل تا اسفند قطعی است؛ مگر اینکه تصمیم عوض شود. درباره تحصیلات تکمیلی اما گفتهاند هر رشته باید جداگانه پیگیری کند و نامه بزند تا شاید حضوری شود.» حرفهایش بیش از آنکه از یک اطلاعرسانی رسمی بیاید، شبیه نقل یک خبر دهانبهدهان است؛ نشانهای از همان بلاتکلیفی که این روزها در فضای دانشگاه موج میزند.
با گذشت روزها از خودکشی دو دانشجوی علوم پزشکی در فضای دانشگاه در مورد آن دو حرف میزنند. مرضیه، دانشجوی ورودی جدید، با صدایی مردد میگوید: «هیچ شناختی از عرفان و فرهاد نداشتم، اما همین که میشنویم دانشجوهای ترمبالایی دست به خودکشی زدهاند، آتش به جانمان میافتد. شنیدهام فرهاد قبلا هم اقدام کرده بود؛ چرا کسی به دادش نرسید؟» در این دانشکده تا روزهای گذشته زمزمه مجازی ماندن ترم آینده پررنگ بود و بسیاری از خوابگاهیها بلاتکلیف مانده بودند همچنان آنها منتظرند تا خبری از دهان مسئولی بشنوند به جای این که مدیر گروه مدام جواب سربالا تقدیمشان کند.
در دانشگاه شریف نیز روایتها کمابیش مشابه است. دانشجوی ترم اول مهندسی شیمی از تجربه نخستین امتحاناتش میگوید: «تصور کنید اولین امتحانمان ۲۱ بهمن برگزار شده و پس از تمام شدن امتحانات بلافاصله ترم جدید شروع میشود؛ بدون اینکه چند روزی با خیالی راحت استراحت داشته باشیم.»
پردیس، یکی از دانشجویان علامه طباطبایی به خبرنگار فرارو میگوید: «بسیاری از دانشجویان و اساتید به کارزار پیوستند تا دانشگاه برای ترم آینده مجازی نشود.» او در حال حاضر از اینکه اقداماتشان دیده شده است خوشحال به نظر میرسد و اشاره دارد: «گفتهاند از 25 بهمن اما در عمل بسیاری از ترم اولیها از اسفند ماه سر کلاس حاضر خواهند شد. البته باز هم جای شکرش باقیست.»
برخی دانشگاهها خبر از حضوری بودن کلاسها دادهاند اما بسیاری دیگر از دانشگاهها دانشجویان را در بیخبری گذاشتهاند.
بهانهای برای مجازی کردن دانشگاه وجود ندارد
محمود صادقی، فعال سیاسی، نماینده ادوار مجلس و دانشیار دانشگاه تربیت مدرس، در گفتوگو با فرارو به تشریح وضعیت دانشگاهها و خواست دانشجویان در کارزار درخواست برگزاری حضوری کلاسهای دانشگاه در نیمسال دوم تحصیلی پرداخته و میگوید: «هنوز مشخص نیست که ترم آینده مجازی هست یا نه و معلوم نیست وزارت علوم چه تصمیمی میگیرد، ولی به عنوان یک استاد دانشگاه، خواسته دانشجویان مبنی بر حضوری بودن کلاسهای ترم آینده را به رسمیت میشناسم و از آن حمایت میکنم. از نزدیک شاهد هستم که مجازی کردن کلاسها تا چه حد به فرایند تعلیم و تعلم و آموزش آسیب میزند. این موضوع هم کیفیت آموزش را پایین میآورد و هم به مهارتهای ارتباطی که قاعدتاً به صورت تعاملات رودررو و حضوری بین دانشجویان و اساتید شکل میگیرد، آسیب میزند.»
خالی کردن دانشگاهها از استاد و دانشجو از دید او: «به هر حال آسیب غیرقابل جبرانی به جامعه علمی کشور میزند. بنابراین این خواسته، خواسته درستی است. اگرچه هنوز تصمیمی گرفته نشده، اما هیچ دلیلی برای این تصمیم وجود ندارد. ترم اول که اسفند است و بعد بهار، نه از لحاظ آبوهوا دلیل و بهانهای وجود دارد و نه به لحاظ صرفهجویی انرژی که در فصل سرما مطرح میشود؛ فصل بهار بهترین فصل است. جدای از آن، این ترم به شکل معمول پر از تعطیلات است؛ از تعطیلات عید گرفته تا خرداد. با مجازی کردن این ترم، عملا فرایند آموزش و تعلیم و تعلم میتواند به طور کل به تعطیلی کشانده شود.»
تعطیلی به بهانه احتمال حرکت اعتراضی دانشجویان موجه نیست
به گفته این استاد دانشگاه: «دانشگاه تربیت مدرس اعلام کرده است که کلاسها از ۲۵ بهمن ماه آغاز میشوند، اما در مورد بسیاری از دانشگاهها اطلاعی در دست نیست. امیدوارم این وضعیت در سایر دانشگاهها نیز برقرار باشد. با این حال، اگر پیشفرض را بر این بگیریم که دانشگاهها ترم آینده را مجازی کنند تا از تجمع دانشجویان جلوگیری شود، باز هم تعطیلی دانشگاهها به بهانه احتمال حرکت اعتراضی دانشجویان، دلیل موجهی نیست.»
صادقی در نهایت میگوید: «صدای دانشجویان باید شنیده شود و باید پذیرفت که طیفهای مختلفی در دانشگاه حضور دارند. دانشگاهها هم بخشی از این جامعه هستند؛ پس چه هراسی وجود دارد از اینکه دانشگاه باز شود و دانشجویان بتوانند حضور داشته باشند؟»
دانشجو نقش همدرد ایفا میکند
سعید معیدفر، جامعهشناس، در گفتوگو با فرارو میگوید: «موضوع تنها دانشجویان نیست. تصمیمگیریهایی از این دست، مانند مجازی کردن دانشگاهها، در افکار عمومی اینگونه بازتاب میکند که گویا از دانشجویان هراس دارند، در حالی که کنشگری دانشجویان در این برهه و در شرایط پرالتهاب اجتماعی، نوعی همدردی است. آنان تلاش میکنند صدای خود را به گوش برسانند و اگر خواستههایشان برآورده نشود، احتمال دارد دانشگاهی را که به حقوق و خواستههایشان احترام نمیگذارد، تحریم کنند؛ عملی که میتواند به از کار افتادن کل سیستم آموزشی منجر شود.»
مجازی کردن دانشگاهها از دید این جامعهشناس: «باعث شد اعتراضات از محیط دانشگاه، که جایی بود برای کنش مسالمتآمیز و سازمانیافته، خارج شود و با تعطیل کردن دانشگاه، فرصت کنشگری دانشجویان گرفته شد.»
آیا توسعه برای ما مهم نیست؟
او با اشاره به بحرانهای امروز جامعه ایران میگوید: «در حال حاضر ناترازیها و بحرانها، از بحرانهای محیطزیستی و اقتصادی گرفته تا مسائل بینالمللی، همچنان بر جامعه سنگینی میکند. اگر دانشگاهها در ترم آینده نیز مجازی بمانند، این تصور شکل میگیرد که گویی برای دولت، علم و توسعه اولویت چندانی ندارد؛ حال آنکه رفاه، علم و حل بحرانهای اقتصادی، سیاسی، فرهنگی و اجتماعی باید در کانون توجه باشند. اگر کشور بر مدار علم حرکت میکرد.»
دغدغهها ملی شده
دغدغههای مردم و دانشجویان از دید این جامعهشناس این طور تعبیر میشود که: «بیشتر دغدغههای ملی برجسته شده؛ آنان در میانه ابربحرانها نمیتوانند بر موضوعاتی بیرون از زیست روزمره خود متمرکز بمانند. آرمانهایی که در دهههای گذشته محور توجه بود، برای دانشجوی امروز اولویت سابق را ندارد. در همین حال، فرسایش سرمایههای اجتماعی و اقتصادی بهوضوح دیده میشود و این سرمایهها به حداقل رسیدهاند.»
